Co to jest intercyza i ile kosztuje?

Intercyza małżeńska coraz częściej staje się elementem świadomego planowania spraw majątkowych, a nie wyrazem braku zaufania. Pary chcą wiedzieć, jak zabezpieczyć majątek, uporządkować kwestie finansowe i uniknąć sporów w razie kryzysu związku małżeńskiego. Zasady intercyzy opierają się na Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym oraz na aktualnych stawkach taksy notarialnej. Poniżej znajdziesz szczegółowe omówienie intercyzy, jej skutków, procedury i kosztów.

Czym jest intercyza w polskim prawie rodzinnym?

Intercyza, czyli umowa majątkowa małżeńska, to umowa, którą zawierają małżonkowie albo narzeczeni w celu zmiany ustawowego ustroju majątkowego. Zgodnie z Kodeksem rodzinnym z chwilą zawarcia związku małżeńskiego powstaje między małżonkami wspólność ustawowa. Obejmuje ona dorobek, czyli przedmioty nabyte w trakcie trwania małżeństwa, a w razie braku intercyzy ten dorobek tworzy majątek wspólny obojga małżonków.

Umowa majątkowa małżeńska zmienia te zasady i w sposób precyzyjny reguluje stosunki majątkowe między małżonkami. Intercyza musi mieć formę aktu notarialnego sporządzonego w kancelarii notariusza. Umowa zawarta bez zachowania formy aktu notarialnego nie wywoła skutków prawnych w sferze relacji majątkowych.

Intercyzę można podpisać:

• jako intercyzę przedmałżeńską – przed zawarciem małżeństwa,
• w trakcie trwania związku małżeńskiego – między już pozostającymi w związku małżonkami.

Na podstawie art. 47 Kodeksu rodzinnego małżonkowie mogą przez zawarcie intercyzy:

• rozszerzyć wspólność ustawową,
• wprowadzić ograniczenie wspólności majątkowej,
• ustanowić pełną rozdzielność majątkową,
• wprowadzić rozdzielność majątkową z wyrównaniem dorobków.

Każdy z tych ustrojów ma inne konsekwencje dla składu majątku wspólnego małżonków, zakresu majątku osobistego i zasad podziału dorobku przy ustaniu małżeństwa.

Jakie skutki prawne ma podpisanie intercyzy?

Jak intercyza wpływa na majątek wspólny i majątki osobiste małżonków?

Przy pełnej rozdzielności majątkowej każdy z małżonków posiada odrębny majątek. Przedmioty nabyte w trakcie trwania małżeństwa wchodzą do majątku osobistego tego małżonka, który je nabył. Wspólny zakup konkretnej rzeczy tworzy współwłasność ułamkową, a nie klasyczny majątek wspólny. Po ewentualnym rozwodzie nie ma więc typowego postępowania o podział majątku wspólnego, bo taki majątek nie powstaje, poza ewentualnymi współwłasnościami wynikającymi z konkretnych transakcji.

Rozdzielność majątkowa z wyrównaniem dorobków również prowadzi do tego, że w trakcie trwania małżeństwa każdy z małżonków gromadzi własny majątek. Różnica pojawia się przy ustaniu małżeństwa. Małżonek o mniejszym dorobku może żądać wyrównania, a dorobek małżonka stanowi przyrost jego majątku osobistego w okresie trwania małżeństwa. Wyrównanie następuje na zasadach ustalonych w umowie lub przez sąd.

Przy rozszerzeniu wspólności majątkowej do majątku wspólnego małżonków zalicza się także określone składniki majątku osobistego. Mogą to być na przykład nieruchomości nabyte przed ślubem albo inne składniki majątkowe, które normalnie pozostałyby w majątku osobistym każdego z małżonków. Takie rozwiązanie bywa stosowane wtedy, gdy para chce traktować określone składniki majątku jak wspólny dorobek mimo ich wcześniejszego nabycia.

Ograniczenie wspólności majątkowej polega na tym, że niektóre składniki majątkowe są wyłączone ze wspólnego majątku i pozostają majątkiem osobistym. Przykładowo, małżonkowie mogą zastrzec, że składniki majątku związane z działalnością gospodarczą jednego z małżonków nie wchodzą do majątku wspólnego, lecz pozostają wyłącznie w jego majątku osobistym.

Jak intercyza działa wobec długów współmałżonka?

Intercyza pozwala lepiej oddzielić sprawy majątkowe małżonków i ograniczyć ryzyko odpowiedzialności za długi współmałżonka. Przy rozdzielności majątkowej każdy z małżonków odpowiada za własne zobowiązania przede wszystkim swoim majątkiem osobistym. Wierzyciel jednego z małżonków nie sięga wtedy automatycznie do majątku drugiego małżonka.

Umowa majątkowa małżeńska nie usuwa jednak odpowiedzialności za zobowiązania zaciągnięte wspólnie lub takie, na które drugi małżonek wyraził zgodę. W takim przypadku oboje małżonkowie odpowiadają solidarnie za długi, niezależnie od wybranego ustroju majątkowego.

Intercyza nie działa wstecz. Długi powstałe przed jej zawarciem mogą być dochodzone tak jak przed podpisaniem umowy, a wierzyciele nie tracą swoich uprawnień do majątku zgromadzonego wcześniej.

Jakie skutki intercyza wywołuje przy rozwodzie i rozstaniu?

W przypadku rozwodu intercyza wpływa na zakres spraw majątkowych, które trzeba rozstrzygnąć. Przy pełnej rozdzielności majątkowej co do zasady nie ma potrzeby prowadzenia odrębnego postępowania o podział majątku wspólnego, bo taki majątek nie powstał. Strony rozliczają wyłącznie współwłasności i ewentualne rozrachunki wynikające z wyrównania dorobków.

Przy ograniczonej lub rozszerzonej wspólności majątkowej podział obejmuje wyłącznie tę część majątku, która tworzy majątek wspólny zgodnie z treścią umowy. Pozostałe składniki majątkowe pozostają w majątku osobistym każdego z małżonków i nie podlegają podziałowi między strony przy rozwodzie.

Intercyza nie zmienia zasad dotyczących alimentów na dzieci ani obowiązków rodzicielskich. Nie wpływa na władzę rodzicielską, kontakty z dziećmi ani inne kwestie niemajątkowe. Odrębnie można sądownie uregulować podział majątku, jeżeli mimo intercyzy istnieją sporne współwłasności.

Jak intercyza wpływa na podatki, kredyty i działalność gospodarczą?

Przy rozdzielności majątkowej małżonkowie nie mogą korzystać ze wspólnego rozliczenia podatku dochodowego od osób fizycznych. Każdy składa własne zeznanie podatkowe i rozlicza wyłącznie własne dochody.

Intercyza ma znaczenie także w kontaktach z bankami. Przy rozdzielności majątkowej bank analizuje zdolność kredytową każdego z małżonków oddzielnie. Małżonkowie mogą wnioskować wspólnie o kredyt, lecz konstrukcja rozdzielności powoduje, że ocena ryzyka kredytowego pary przebiega inaczej niż przy wspólności ustawowej.

W przypadku, gdy jeden z małżonków prowadzi działalność gospodarczą albo szerzej – działalność biznesową – intercyza pozwala ograniczyć ryzyko dla drugiego małżonka. Wprowadzenie rozdzielności majątkowej sprawia, że ewentualne zobowiązania wynikające z działalności nie obciążają automatycznie majątku osobistego drugiego małżonka ani majątku, który zgodnie z umową pozostaje poza sferą odpowiedzialności za długi związane z firmą.

Jak wygląda proces zawarcia intercyzy u notariusza krok po kroku?

Jakie dokumenty są potrzebne przy podpisaniu intercyzy?

Do zawarcia intercyzy w formie aktu notarialnego potrzebne są przede wszystkim:

• ważny dokument tożsamości każdego z małżonków albo narzeczonych (np. dowód osobisty lub paszport – rodzaj dokumentu tożsamości musi pozwalać na jednoznaczną identyfikację),
• odpis aktu małżeństwa, jeżeli intercyza podpisywana jest po ślubie,
• dokumenty potwierdzające składniki majątkowe i ich wartość, jeżeli umowa obejmuje istniejący majątek wspólny lub majątki osobiste małżonków (np. odpisy z ksiąg wieczystych, umowy nabycia, zaświadczenia o udziałach w spółkach, wyciągi bankowe),
• ewentualne pełnomocnictwo w formie aktu notarialnego, gdy któryś z małżonków nie może osobiście podpisać intercyzy; w takim wypadku pełnomocnik musi okazać ten akt oraz własny dokument tożsamości.

Im precyzyjniej strony określą składniki majątkowe i ich wartość, tym łatwiej sporządzić umowę, która jasno opisuje ustalony ustrój majątkowy.

Jak przebiega wizyta w kancelarii notariusza?

Pierwszym etapem jest wybór kancelarii notariusza. Strony mogą wcześniej skontaktować się z kancelarią, uzyskać informację o orientacyjnym koszcie oraz ustalić zakres planowanej umowy majątkowej.

Podczas wizyty notariusz ustala, jaki ustrój majątkowy ma obowiązywać między małżonkami oraz czy strony oczekują rozdzielności majątkowej, rozdzielności majątkowej z wyrównaniem dorobków, rozszerzenia wspólności majątkowej albo ograniczenia wspólności. Notariusz omawia skutki wybranego ustroju majątkowego i weryfikuje, czy treść planowanej umowy nie narusza przepisów prawa rodzinnego ani praw wierzycieli.

Na podstawie zebranych danych notariusz sporządza projekt aktu notarialnego. Następnie odczytuje treść umowy, wyjaśnia poszczególne postanowienia i upewnia się, że małżonkowie rozumieją jej skutki. Po akceptacji treści strony podpisują akt notarialny, a notariusz potwierdza czynność i pobiera opłaty.

Na koniec małżonkowie otrzymują wypisy aktu notarialnego. Liczba wypisów zależy od potrzeb stron, lecz zwykle sporządza się co najmniej po jednym egzemplarzu dla każdego z małżonków.

Jak można zawrzeć intercyzę przed ślubem i w trakcie trwania małżeństwa?

Intercyza przedmałżeńska zawierana jest między narzeczonymi przed zawarciem małżeństwa. Umowa staje się skuteczna z chwilą zawarcia związku małżeńskiego, a więc w momencie ślubu. Do tego czasu ma charakter zobowiązania na przyszłość.

Intercyza podpisana w trakcie trwania małżeństwa zmienia istniejący już ustrój majątkowy od chwili zawarcia umowy. Od tego momentu nowe przedmioty nabyte przez małżonków tworzą majątek zgodnie z postanowieniami intercyzy. W przypadku ustalenia rozdzielności w trakcie trwania małżeństwa wcześniejszy majątek wspólny może wymagać osobnych rozliczeń.

Ile kosztuje podpisanie intercyzy w 2025 roku w Polsce?

Koszt intercyzy w 2025 roku zależy od dwóch podstawowych elementów:

• rodzaju umowy i momentu jej zawarcia (przed ślubem albo po ślubie),
• wartości majątku objętego umową, jeżeli istnieje majątek wspólny.

Stawki maksymalne określa rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej.

Koszt intercyzy przed ślubem w 2025 roku

Jeżeli narzeczeni chcą ustanowić rozdzielność majątkową jeszcze przed ślubem, płacą taksę notarialną w wysokości maksymalnie 400 zł netto za umowę majątkową małżeńską. Do tej kwoty dochodzi podatek VAT w stawce 23% oraz koszt odpisów aktu notarialnego, który zwykle wynosi około 6 zł netto za stronę. W 2025 roku typowy łączny koszt intercyzy przedmałżeńskiej u notariusza mieści się najczęściej w przedziale od około 550 do 600 zł.

Koszt intercyzy po ślubie – rozdzielność majątkowa przy istniejącym majątku

Jeżeli intercyza jest zawierana po ślubie i obejmuje już istniejący majątek wspólny, wysokość taksy notarialnej zależy od wartości majątku. W 2025 roku maksymalną stawkę określa § 3 rozporządzenia o taksie notarialnej.

Poniższa tabela pokazuje orientacyjne maksymalne stawki taksy notarialnej przy czynnościach zależnych od wartości, które stosuje się między innymi przy umowach majątkowych małżeńskich obejmujących majątek:

*Rzeczywiste wynagrodzenie notariusza może być niższe niż maksymalna stawka przewidziana w rozporządzeniu.

Przy wyższych wartościach majątku, ustanowienie rozdzielności majątkowej kosztuje odpowiednio więcej, lecz górną granicę wynagrodzenia notariusza wciąż ogranicza rozporządzenie. W przypadku ustanowienia rozdzielności przez sąd trzeba doliczyć honorarium pełnomocnika procesowego, jeżeli małżonek korzysta z pomocy adwokata albo radcy prawnego.

Dodatkowo część par decyduje się na konsultację z prawnikiem specjalizującym się w prawie rodzinnym przed podpisaniem intercyzy. Typowa porada prawna w takim zakresie kosztuje najczęściej od 200 do 500 zł za godzinę, zależnie od kancelarii i stopnia złożoności sprawy.

Czy intercyzę można zmienić lub odwołać?

Intercyza nie musi mieć charakteru nieodwołalnego. Małżonkowie mogą zmienić ustrój majątkowy w trakcie trwania małżeństwa przez zawarcie kolejnej umowy majątkowej w formie aktu notarialnego. Możliwe jest więc zarówno wprowadzenie rozdzielności majątkowej, jak i powrót do wspólności ustawowej albo zmiana rozdzielności majątkowej na rozdzielność majątkową z wyrównaniem dorobków.

Jeżeli małżonkowie chcą znieść rozdzielność i przywrócić wspólność majątkową, podpisują nową umowę małżeńską majątkową. Koszty takiej umowy są zbliżone do kosztów pierwszej intercyzy, a zniesienie rozdzielności majątkowej u notariusza wiąże się z taksą do 400 zł netto plus VAT oraz opłatą za odpisy aktu.

Zmiana intercyzy nie może naruszać postanowień art. 47 i nast. Kodeksu rodzinnego oraz nie może prowadzić do pokrzywdzenia wierzycieli. W relacji z wierzycielami skuteczność zmian podlega ocenie, a próba wyłączenia majątku spod egzekucji przez nagłą zmianę ustroju majątkowego może zostać zakwestionowana.

Jeżeli między małżonkami powstaje głęboki konflikt dotyczący kwestii majątkowych, a zgody na umowne wprowadzenie rozdzielności brakuje, jeden z małżonków może wystąpić do sądu o ustanowienie przymusowej rozdzielności majątkowej. Taka sprawa toczy się w trybie procesu i kończy się wyrokiem sądu rodzinnego.

Intercyza w Polsce – najczęściej zadawane pytania

Czy intercyza jest obowiązkowa przed zawarciem małżeństwa?

Intercyza nie jest obowiązkowa ani przed ślubem, ani w trakcie małżeństwa. Zgodnie z Kodeksem rodzinnym domyślnym rozwiązaniem pozostaje wspólność ustawowa, która powstaje z chwilą zawarcia związku małżeńskiego. Intercyza stanowi narzędzie dla małżonków, którzy chcą samodzielnie ukształtować ustrój majątkowy i dostosować go do własnej sytuacji życiowej, na przykład różnic w stanie majątków osobistych małżonków.

Czy intercyza może obejmować tylko część majątku?

Tak. Umowa majątkowa małżeńska może przewidywać, że tylko określone składniki majątkowe wchodzą do majątku wspólnego albo z tego majątku są wyłączone. Ograniczenie wspólności majątkowej pozwala pozostawić część składników majątkowych w majątku osobistym każdego z małżonków, a resztę uznać za wspólny dorobek. Taka konstrukcja sprawdza się między innymi wtedy, gdy małżonkowie chcą pozostawić część majątku nabytego przed ślubem poza sferą wspólnego majątku.

Czy intercyza może objąć majątek uzyskany drogą darowizny lub spadku?

Co do zasady majątek nabyty przez jednego z małżonków drogą darowizny albo spadku należy do jego majątku osobistego. W umowie majątkowej małżeńskiej strony mogą jednak postanowić, że określone składniki majątku osobistego, w tym nabyte w drodze darowizny, wejdą do majątku wspólnego. Prawo rodzinne wprowadza przy tym ograniczenia w odniesieniu do niektórych praw ściśle związanych z osobą małżonka.

Czy intercyza może działać wstecz od daty wcześniejszej niż podpisanie?

Intercyza zawarta w formie aktu notarialnego wywołuje skutki na przyszłość, od dnia wskazanego w umowie, a w braku takiego oznaczenia – od dnia jej zawarcia. W odróżnieniu od tego sąd może ustanowić rozdzielność majątkową z datą wcześniejszą niż dzień wniesienia pozwu, w szczególności jeżeli małżonkowie żyją w rozłączeniu i utrzymują odrębne majątki. Jest to jednak wyjątek zastrzeżony dla orzeczenia sądu rodzinnego, a nie dla umowy zawartej u notariusza.

Czy intercyza ma znaczenie przy dziedziczeniu po śmierci jednego z małżonków?

Intercyza nie zmienia kręgu spadkobierców ustawowych ani zasad dziedziczenia. Ma znaczenie wyłącznie dla ustalenia, jaki majątek wchodzi do masy spadkowej po śmierci jednego z małżonków. Przy wspólności ustawowej najpierw ustala się udział zmarłego w majątku wspólnym, a dopiero potem określa spadek. Przy rozdzielności majątkowej spadek obejmuje majątek osobisty zmarłego małżonka, bez konieczności wydzielania udziału w majątku wspólnym.

Czy intercyzę można podpisać bez osobistej obecności małżonków w kancelarii?

Zasadą jest osobista obecność stron w kancelarii notarialnej. W szczególnych sytuacjach można posłużyć się pełnomocnictwem udzielonym w formie aktu notarialnego. Pełnomocnik podpisuje wtedy intercyzę w imieniu mocodawcy, a notariusz weryfikuje prawidłowość pełnomocnictwa i zakres umocowania. Samego aktu notarialnego dokumentującego intercyzę nie można jednak zawrzeć wyłącznie korespondencyjnie ani w zwykłej formie pisemnej.

Podsumowanie

Intercyza pozostaje skutecznym narzędziem do świadomego uregulowania relacji majątkowych w małżeństwie. Umożliwia wprowadzenie rozdzielności majątkowej, rozdzielności majątkowej z wyrównaniem dorobków, ograniczenie wspólności majątkowej albo rozszerzenie wspólności ustawowej. Pozwala oddzielić odrębne majątki małżonków, zabezpieczyć się przed długami współmałżonka i jasno określić zasady podziału dorobku w razie rozwodu.

Koszty intercyzy zaczynają się od około 550–600 zł przy intercyzie przed ślubem i rosną wraz z wartością majątku przy umowie zawieranej po ślubie. Jeżeli barierą przy decyzji o intercyzie stają się koszty notarialne, można rozważyć dodatkowe finansowanie. W KredytOK dostępne są pożyczki od 500 zł do 20 000 zł, które można przeznaczyć na pokrycie opłaty notarialnej, odpisów aktu oraz ewentualnych porad prawnych.

Dobrze przemyślana intercyza porządkuje sprawy majątkowe i zmniejsza ryzyko sporów w przyszłości, dlatego przed podjęciem ostatecznej decyzji warto szczegółowo przeanalizować swoją sytuację i ustalić z partnerem, jakie rozwiązanie najlepiej odpowiada waszym planom.

Źródła

• Kodeks rodzinny i opiekuńczy, w szczególności art. 47 i nast.
• Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej – tekst jednolity 2024 r.
• Serwisy i blogi prawnicze dotyczące intercyzy, rozdzielności majątkowej i kosztów w 2025 r.: kancelariakaszuba.pl, rozwod-i-podzial-majatku.pl, slupinska.eu, darialinkowska.pl, strony kancelarii zajmujących się prawem rodzinnym.
• Informacje o kosztach sądowych i przymusowej rozdzielności majątkowej – ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz opracowania prawnicze i wzory pozwów.
• Materiały opisowe i dane liczbowe przekazane w treści zapytania (cytaty użytkownika o kosztach intercyzy, dokumentach, procedurze i rodzajach umów majątkowych).