Klauzule niedozwolone w umowach – jak je rozpoznać?

30.09.2026 · 11 min. czytania
Klauzule niedozwolone w umowach – jak je rozpoznać?

Umowy zawierane z przedsiębiorcami często mają postać gotowego wzorca lub regulaminu. Konsument może zapoznać się z dokumentem i zdecydować, czy go zaakceptuje, ale zwykle nie negocjuje każdego postanowienia osobno. Dotyczy to między innymi usług telekomunikacyjnych, zakupów internetowych, ubezpieczeń, najmu od przedsiębiorcy oraz umów kredytowych i pożyczkowych.

Nie każde niekorzystne postanowienie jest jednak automatycznie klauzulą niedozwoloną. Kodeks cywilny określa konkretne przesłanki pozwalające uznać zapis za abuzywny. Znaczenie ma między innymi to, czy został indywidualnie uzgodniony, jak wpływa na prawa konsumenta i czy nie narusza rażąco jego interesów.

Co to jest klauzula niedozwolona?

Klauzula niedozwolona, określana również jako postanowienie abuzywne, to postanowienie umowy zawieranej z konsumentem, które nie zostało z nim indywidualnie uzgodnione, a jednocześnie kształtuje jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco narusza jego interesy.

Taką definicję zawiera art. 385¹ Kodeksu cywilnego.

Nie każde postanowienie przygotowane wcześniej przez przedsiębiorcę jest więc niedozwolone. Muszą wystąpić wskazane w ustawie przesłanki.

Jeżeli postanowienie zostanie uznane za niedozwolone, nie wiąże konsumenta. Pozostała część umowy co do zasady nadal obowiązuje.

Jakie warunki musi spełniać klauzula niedozwolona?

Przy ocenie postanowienia trzeba wziąć pod uwagę kilka elementów.

Pierwszym jest brak indywidualnego uzgodnienia. Za takie uważa się przede wszystkim postanowienia, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. Dotyczy to często zapisów pochodzących z przygotowanego wcześniej wzorca lub regulaminu.

Drugim elementem jest sprzeczność z dobrymi obyczajami. Chodzi między innymi o zachowanie równowagi stron, uczciwość wobec konsumenta i unikanie wykorzystywania jego słabszej pozycji.

Trzecim warunkiem jest rażące naruszenie interesów konsumenta.

Ocena nie polega więc wyłącznie na sprawdzeniu, czy postanowienie jest dla konsumenta niekorzystne. Trzeba analizować treść umowy, okoliczności jej zawarcia oraz pozostałe postanowienia.

Czy każde postanowienie umowy można uznać za niedozwolone?

Przepisy przewidują wyjątek dla postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane jednoznacznie.

Nie oznacza to jednak, że przedsiębiorca może opisywać cenę lub podstawowe warunki świadczenia w sposób niejasny. Wzorzec umowy powinien być sformułowany jednoznacznie i zrozumiale.

Niejasne postanowienia wzorca tłumaczy się na korzyść konsumenta, z zastrzeżeniem zasad dotyczących postępowań o uznanie postanowień wzorca za niedozwolone.

Jak rozpoznać klauzulę niedozwoloną?

Kodeks cywilny zawiera katalog postanowień, które w razie wątpliwości uważa się za niedozwolone. Jest to tak zwana szara lista. Nie oznacza to, że każdy podobnie brzmiący zapis automatycznie będzie abuzywny w każdej umowie. Katalog wskazuje jednak sytuacje wymagające szczególnej uwagi.

Rodzaj postanowienia Na co zwrócić uwagę? Dlaczego może budzić wątpliwości?
Wyłączenie odpowiedzialności przedsiębiorcy Przedsiębiorca całkowicie wyłącza swoją odpowiedzialność za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy Może przenosić nadmierne ryzyko na konsumenta
Jednostronna zmiana umowy Przedsiębiorca może dowolnie zmienić warunki bez wskazania ważnej przyczyny Konsument nie zna z góry zasad, na których umowa będzie wykonywana
Wiążąca interpretacja umowy Tylko przedsiębiorca może decydować, jak rozumieć sporne postanowienia Jedna ze stron otrzymuje nadmierną przewagę
Rażąco wygórowana kara lub odstępne Konsument ma ponieść bardzo wysoką sankcję za niewykonanie zobowiązania lub rezygnację Sankcja może być nieproporcjonalna
Automatyczne przedłużenie umowy Konsument ma bardzo krótki termin na sprzeciw wobec przedłużenia Może utrudniać zakończenie umowy
Jednostronna zmiana ceny Przedsiębiorca może zwiększyć cenę po zawarciu umowy bez odpowiedniego prawa konsumenta do odstąpienia Konsument nie ma kontroli nad ostatecznym kosztem
Nadmierne formalności Skorzystanie z praw zależy od spełnienia bardzo uciążliwych warunków Może faktycznie uniemożliwiać wykonanie uprawnienia
Narzucenie niewłaściwego sądu Umowa wskazuje sąd, który według przepisów nie byłby właściwy Może utrudniać konsumentowi dochodzenie praw

Czy automatyczne przedłużenie umowy jest niedozwolone?

Nie każde automatyczne przedłużenie umowy jest klauzulą abuzywną.

Kodeks cywilny wskazuje jako potencjalnie niedozwolone postanowienie, zgodnie z którym umowa zawarta na czas oznaczony ulega przedłużeniu, jeżeli konsument nie złoży przeciwnego oświadczenia w rażąco krótkim terminie.

Znaczenie ma więc konstrukcja konkretnego postanowienia, a nie sam fakt przedłużania umowy.

Podobnie trzeba analizować inne klauzule. Nie należy zakładać, że określony typ postanowienia jest zawsze legalny albo zawsze niedozwolony bez sprawdzenia jego treści i skutków.

Czy przedsiębiorca może jednostronnie zmienić umowę?

Możliwość jednostronnej zmiany umowy nie powinna być pozostawiona całkowicie swobodnej decyzji przedsiębiorcy.

Kodeks cywilny wymienia wśród potencjalnie niedozwolonych postanowienia pozwalające przedsiębiorcy jednostronnie zmienić umowę bez ważnej przyczyny wskazanej w jej treści.

Podobne ryzyko występuje przy jednostronnej zmianie istotnych cech świadczenia lub podwyższaniu ceny po zawarciu umowy bez odpowiednich uprawnień po stronie konsumenta.

Dlatego warto zwrócić uwagę nie tylko na sam zapis o możliwości zmiany umowy, ale również na to, jakie przesłanki pozwalają przedsiębiorcy z niego skorzystać.

Czy przedsiębiorca może przenieść umowę na inną firmę?

Samo postanowienie dotyczące przeniesienia praw lub wierzytelności na inny podmiot nie jest automatycznie klauzulą niedozwoloną.

Kodeks cywilny dopuszcza między innymi przelew wierzytelności, o ile nie sprzeciwia się temu ustawa, umowa albo właściwość zobowiązania.

Dlatego nie można przyjąć ogólnej zasady, że każda zmiana wierzyciela wymaga zgody konsumenta.

Inaczej może być oceniane postanowienie, które pozwala przedsiębiorcy przenieść całość praw i obowiązków w sposób prowadzący do istotnego pogorszenia sytuacji konsumenta. Każdy taki zapis wymaga oceny w kontekście całej umowy.

Gdzie mogą występować klauzule niedozwolone?

Postanowienia abuzywne mogą pojawić się w różnych wzorcach umownych stosowanych w relacjach z konsumentami.

Mogą dotyczyć sprzedaży internetowej, usług abonamentowych, usług finansowych, ubezpieczeń, turystyki, usług związanych z nieruchomościami czy umów zawieranych z dostawcami usług.

Nie ma zamkniętej listy branż, w których mogą występować klauzule niedozwolone. Decydujący jest charakter konkretnego postanowienia.

Czy niezrozumiały zapis jest automatycznie klauzulą niedozwoloną?

Nie zawsze. Sam skomplikowany język nie oznacza jeszcze, że postanowienie spełnia wszystkie przesłanki abuzywności.

Kodeks cywilny wymaga jednak, aby wzorzec umowy był sformułowany jednoznacznie i w sposób zrozumiały.

Przy czytaniu umowy warto więc zwracać uwagę na zapisy, których znaczenia nie da się ustalić bez dodatkowych wyjaśnień, odwołują się do nieokreślonych kryteriów albo pozwalają przedsiębiorcy swobodnie decydować o prawach konsumenta.

Jeżeli znaczenie postanowienia budzi wątpliwości, warto poprosić przedsiębiorcę o wyjaśnienie jeszcze przed zawarciem umowy.

Czym jest rejestr klauzul niedozwolonych?

Rejestr klauzul niedozwolonych nadal jest dostępny w serwisie UOKiK, ale trzeba prawidłowo rozumieć jego znaczenie.

Przed 17 kwietnia 2016 roku o niedozwolonym charakterze postanowień wzorców umów decydował Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Postanowienia uznane prawomocnym wyrokiem za niedozwolone trafiały do rejestru.

Po zmianie przepisów model kontroli został zmieniony. W nowych sprawach o niedozwolonym charakterze postanowień wzorca umowy rozstrzyga Prezes UOKiK w decyzji administracyjnej.

Do starego rejestru trafiają więc obecnie przede wszystkim postanowienia ze spraw wszczętych przed zmianą przepisów. Aktualnych rozstrzygnięć należy szukać także w bazie decyzji Prezesa UOKiK.

Rejestr może być pomocnym źródłem przykładów, ale samo podobieństwo badanego zapisu do starej klauzuli nie powinno zastępować analizy konkretnej umowy.

Co się dzieje, gdy umowa zawiera niedozwolone postanowienie?

Niedozwolone postanowienie nie wiąże konsumenta z mocy prawa.

Nie oznacza to automatycznej nieważności całej umowy. Kodeks cywilny stanowi, że strony pozostają związane umową w pozostałym zakresie.

W praktyce może powstać spór o to, czy dane postanowienie rzeczywiście spełnia przesłanki abuzywności. Jeżeli przedsiębiorca nie zgadza się ze stanowiskiem konsumenta, sprawa może zostać rozstrzygnięta przez sąd powszechny.

Nie trzeba więc uzyskiwać wcześniejszego wpisu konkretnej klauzuli do rejestru, aby w indywidualnej sprawie powołać się na jej niedozwolony charakter.

Czy UOKiK może ukarać przedsiębiorcę za niedozwolone klauzule?

Tak. Prezes UOKiK może prowadzić postępowanie dotyczące stosowania niedozwolonych postanowień wzorców umowy.

W decyzji może uznać postanowienie za niedozwolone, zakazać dalszego stosowania oraz określić środki potrzebne do usunięcia skutków naruszenia.

Może również nałożyć karę pieniężną. Nie obowiązuje jednak zasada, zgodnie z którą kara wynosi konkretną niewielką kwotę za każdą klauzulę. Maksymalna kara za naruszenie może wynosić do 10% rocznego obrotu przedsiębiorcy.

Nie oznacza to, że każda wątpliwa klauzula automatycznie prowadzi do maksymalnej sankcji. Wysokość kary zależy od okoliczności sprawy.

Co zrobić po znalezieniu podejrzanego zapisu w umowie?

Jeżeli umowa nie została jeszcze zawarta, warto najpierw poprosić przedsiębiorcę o wyjaśnienie lub zmianę postanowienia. UOKiK również wskazuje, że w razie wątpliwości konsument może zwrócić przedsiębiorcy uwagę na kwestionowany zapis.

Jeżeli umowa została już zawarta, a konsument uważa, że dane postanowienie jest niedozwolone, może powołać się na jego niewiążący charakter.

W razie sporu indywidualne roszczenia można dochodzić przed właściwym sądem powszechnym. Nie jest konieczne kierowanie każdej indywidualnej sprawy do Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów.

Można także zawiadomić UOKiK o podejrzeniu stosowania przez przedsiębiorcę niedozwolonego postanowienia we wzorcu umowy.

W sprawie indywidualnej dostępna jest również bezpłatna pomoc miejskich i powiatowych rzeczników konsumentów.

Dowiedz się więcej: Jak sprawdzić wiarygodność firmy pożyczkowej?

Czy przepisy o klauzulach niedozwolonych dotyczą wyłącznie konsumentów?

Podstawowe przepisy art. 385¹-385³ Kodeksu cywilnego odnoszą się do konsumentów.

Od kilku lat ochrona ta obejmuje jednak również część osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą.

Przepisy o niedozwolonych postanowieniach stosuje się do osoby fizycznej zawierającej umowę bezpośrednio związaną z jej działalnością gospodarczą, jeżeli z treści umowy wynika, że nie ma ona dla tej osoby charakteru zawodowego.

Nie oznacza to więc, że każda umowa B2B podlega ochronie przewidzianej dla konsumentów.

Na co zwrócić uwagę w umowie pożyczki?

Umowa kredytu konsumenckiego podlega nie tylko ogólnym przepisom Kodeksu cywilnego, ale również ustawie o kredycie konsumenckim.

Przed zawarciem umowy warto zweryfikować przede wszystkim całkowitą kwotę kredytu, całkowity koszt, RRSO, oprocentowanie, harmonogram spłaty i zasady naliczania kosztów w razie opóźnienia.

Trzeba też sprawdzić, czy umowa przewiduje dodatkowe usługi oraz jaki wpływ mają one na koszty finansowania. Sam fakt występowania ubezpieczenia lub innej usługi dodatkowej nie oznacza automatycznie, że zapis jest niedozwolony. Istotne są warunki konkretnej umowy i obowiązki informacyjne kredytodawcy.

Szczególną uwagę warto zwrócić na postanowienia pozwalające przedsiębiorcy jednostronnie zmieniać oprocentowanie lub inne koszty. Kryteria takich zmian powinny być jasno określone.

Dowiedz się więcej: Na co zwrócić uwagę w umowie pożyczkowej?

Czy pożyczkę można spłacić wcześniej?

Tak. Jest to prawo wynikające z ustawy o kredycie konsumenckim, a nie dodatkowy przywilej oferowany przez konkretną instytucję.

Konsument może w każdym czasie spłacić całość albo część kredytu przed terminem wskazanym w umowie. Kredytodawca nie może uzależnić wcześniejszej spłaty od wcześniejszego poinformowania go przez konsumenta.

W przypadku wcześniejszej spłaty całkowity koszt kredytu ulega odpowiedniemu obniżeniu o koszty dotyczące okresu, o który skrócono obowiązywanie umowy.

Ustawa przewiduje możliwość zastrzeżenia prowizji za wcześniejszą spłatę jedynie w ściśle określonych przypadkach.

Postanowienie umowne nie może wyłączać ani ograniczać praw przyznanych konsumentowi przez ustawę o kredycie konsumenckim.

Dowiedz się więcej: Wcześniejsza spłata pożyczki – jakie prawa przysługują konsumentowi?

Jak czytać umowę przed jej podpisaniem?

Najlepiej nie ograniczać się do sprawdzenia ceny lub wysokości miesięcznej raty. Warto przeczytać cały dokument wraz z regulaminem i załącznikami.

Szczególną uwagę powinny zwracać zapisy pozwalające jednej stronie dowolnie zmieniać warunki, ograniczające odpowiedzialność przedsiębiorcy, nakładające wysokie sankcje albo utrudniające rozwiązanie umowy.

W razie wątpliwości należy poprosić o wyjaśnienie treści postanowienia. Nie trzeba podpisywać dokumentu tylko dlatego, że został przedstawiony jako standardowy wzorzec stosowany wobec wszystkich klientów.

Jeżeli umowa dotyczy pożyczki, warto dodatkowo porównać wysokość zobowiązania z własnym budżetem i ocenić możliwość terminowej spłaty.

Kredyt OK oferuje pożyczkę jednoratalną od 500 do 2000 zł (Rzeczywista Roczna Stopa Oprocentowania – 120,06%) oraz pożyczkę ratalną od 1000 do 20 000 zł (RRSO – 47,17%). Spłata pożyczki ratalnej może być rozłożona na 4, 6, 12, 18, 24, 30, 36 lub 48 rat. Dostępny wariant zależy od wybranej kwoty. Pożyczka 10 000 zł jest dostępna wyłącznie na 36 rat, a pożyczka 20 000 zł wyłącznie na 48 rat i jest wypłacana przelewem na rachunek.

Decyzja kredytowa może zostać wyświetlona nawet w 3 minuty od kliknięcia przycisku „Wyślij wniosek”. Udzielenie pożyczki zależy od pozytywnej oceny zdolności kredytowej.

Właścicielem marki KredytOK jest Capital Service S.A., która jest obecna na rynku od 1999 roku i jest wpisana do Rejestru Instytucji Pożyczkowych KNF.

Jak chronić swoje prawa przy zawieraniu umowy?

Najlepszym momentem na wykrycie problematycznego postanowienia jest czas przed zawarciem umowy. Trzeba przeczytać cały dokument, sprawdzić koszty i warunki rozwiązania umowy oraz zwrócić uwagę na zapisy dające przedsiębiorcy bardzo szerokie jednostronne uprawnienia.

Podpisanie umowy nie oznacza jednak, że klauzula niedozwolona zaczyna wiązać konsumenta. Jeżeli spełnia przesłanki określone w Kodeksie cywilnym, nie wiąże go z mocy prawa.

W przypadku sporu można skorzystać z pomocy rzecznika konsumentów, zwrócić się do sądu powszechnego albo zawiadomić UOKiK, jeżeli przedsiębiorca stosuje niedozwolone postanowienia w swoim wzorcu umowy.

Źródła

  1. Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów, „Niedozwolone klauzule”, informacje o skutkach klauzul abuzywnych, aktualnym modelu kontroli oraz możliwościach działania konsumenta. UOKiK – Niedozwolone klauzule
  2. Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów, Rejestr klauzul niedozwolonych oraz informacje o zmianie modelu kontroli obowiązującej od 17 kwietnia 2016 r. UOKiK – Rejestr klauzul niedozwolonych
  3. Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów, „Ochrona konsumentów – nowe wyjaśnienia w sprawie nakładania kar”, 11 grudnia 2025 r. UOKiK – kary za naruszenia praw konsumentów
  4. Ustawa z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim, tekst jednolity ogłoszony w Dz.U. z 2025 r. poz. 1362, w szczególności art. 47-50. ELI – ustawa o kredycie konsumenckim

Masz pytania? Odpowiadamy.

Wszystko, co musisz wiedzieć o naszej ofercie.

Przykłady reprezentatywne

Przykład reprezentatywny dla pożyczki ratalnej
Rzeczywista Roczna Stopa Oprocentowania (RRSO) wynosi 47,17%, całkowita kwota pożyczki (bez kredytowanych kosztów): 5000 zł, całkowita kwota do zapłaty: 7264,06 zł, oprocentowanie zmienne 14,5%, całkowity koszt kredytu 2264,06 zł (w tym: prowizja operacyjna 1483,74 zł, odsetki 780,32 zł), 24 miesięczne raty, w tym 23 raty równe po 303,07 zł oraz ostatnia rata wyrównująca 293,45 zł.

Kalkulacja dokonana na dzień 20.03.2026 r. na reprezentatywnym przykładzie.

Przykład reprezentatywny dla pożyczki jednoratalnej
Rzeczywista Roczna Stopa Oprocentowania (RRSO) wynosi 120,06%, całkowita kwota kredytu
(bez kredytowanych kosztów) 1500 zł, całkowita kwota do zapłaty 1711,34 zł, oprocentowanie zmienne 14,5%, całkowity koszt kredytu 211,34 zł (w tym: prowizja 175 zł, odsetki 36,34 zł), pożyczka spłacana jednorazowo, okres kredytowania 61 dni.

Kalkulacja została dokonana na dzień 20.03.2026 r. na reprezentatywnym przykładzie.

Decyzja kredytowa oraz ostateczne warunki udzielenia pożyczki zależą od weryfikacji i oceny zdolności kredytowej Klienta, kwoty pożyczki, liczby rat, daty wypłaty pożyczki oraz daty płatności pierwszej raty. W przypadku nieterminowej spłaty Capital Service S.A. jest uprawniona do naliczenia odsetek z tytułu opóźnienia w spłacie zadłużenia oraz do podjęcia czynności windykacyjnych. Nieterminowa spłata może także prowadzić do wpisu do rejestrów dłużników oraz pogorszenia historii kredytowej.

W przypadku sporu Pożyczkobiorcy z Capital Service S.A. dotyczącego umowy pożyczki Pożyczkobiorca ma możliwość skorzystania z pozasądowego rozwiązania sporu. Podmiotem uprawnionym do prowadzenia postępowań w sprawach pozasądowego rozwiązywania sporów z konsumentami jest Rzecznik Finansowy (Al. Jerozolimskie 87, 02-001 Warszawa; www.rf.gov.pl). Pożyczkobiorca może skorzystać z pozasądowych sposobów rozpatrywania reklamacji i dochodzenia roszczeń, informacje na ten temat można znaleźć na stronie internetowej UOKiK: www.polubowne.uokik.gov.pl.

Ile potrzebujesz?

10 000 zł
500 zł20 000 zł

Na jak długo?

Rata: 200 zł

Przejdź do wniosku na 10 000 zł
Rata200 zł
Ilość rat24
RRSO8,5%
Do spłaty10 867,68 zł

To wyliczenie poglądowe, nie oferta. Finalne warunki poznasz po decyzji.