Spis treści
Konsument ma prawo w każdym czasie spłacić przed terminem całość lub część konsumenckiego. To prawo wynikające wprost z art. 48 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (Dz.U. z 2025 r poz. 1362). Przepis stanowi, że konsument ma prawo w każdym czasie spłacić całość lub część kredytu przed terminem określonym w umowie, a kredytodawca nie może uzależnić wcześniejszej spłaty od poinformowania go przez konsumenta z wyprzedzeniem. Dodatkowo przy całkowitej przedterminowej spłacie kredytu konsumenckiego przysługuje proporcjonalny zwrot poniesionych kosztów, w tym prowizji.
Podstawa prawna – co mówi ustawa o kredycie konsumenckim?
Uprawnienie do wcześniejszej spłaty oraz zwrotu kosztów regulują dwa przepisy ustawy o kredycie konsumenckim z 2011 roku:
-
Art. 48 – konsument może w każdym czasie spłacić całość lub część kredytu przed terminem.
-
Art. 49 ust. 1 – w przypadku spłaty całości kredytu przed terminem całkowity koszt kredytu ulega obniżeniu o te koszty, które dotyczą okresu, o który skrócono czas obowiązywania umowy, nawet jeśli konsument poniósł je jeszcze przed tą spłatą.
Interpretacja art. 49 została potwierdzona wyrokiem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 11 września 2019 r. (sprawa C-383/18) oraz uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 12 grudnia 2019 r. (sygn. III CZP 45/19). Oba rozstrzygnięcia potwierdzają, że całkowity koszt kredytu ulega proporcjonalnemu obniżeniu w związku ze skróceniem okresu obowiązywania umowy.
Do jakich pożyczek stosują się te przepisy?
Ustawa o kredycie konsumenckim obejmuje umowy zawarte po 18 grudnia 2011 roku, udzielone konsumentowi (osobie działającej poza działalnością gospodarczą) na kwotę do 255 550 zł, bez zabezpieczenia hipotecznego. Dotyczy to m.in. pożyczek na raty, kredytów gotówkowych i kredytów ratalnych. Przepisy te stosują się również do pożyczek udzielanych przez instytucje pozabankowe, nie tylko przez banki.
Kiedy zwrot kosztów może nie przysługiwać?
-
Umowa została zawarta przed 18 grudnia 2011 r. – obowiązują przepisy poprzedniej ustawy.
-
Kredyt jest zabezpieczony hipoteką i przekracza 255 550 zł – podlega ustawie o kredycie hipotecznym, która ma własne zasady.
-
Pożyczka została udzielona na działalność gospodarczą – nie jest objęta przepisami konsumenckimi.
Jak obliczyć kwotę zwrotu prowizji?
Metoda liniowa, którą stosuje większość instytucji finansowych: bank lub instytucja pożyczkowa dzieli wszystkie koszty pozaodsetkowe przez liczbę dni kalendarzowych trwania umowy, mnoży przez liczbę dni, o które skrócono okres kredytowania, i tę kwotę zwraca konsumentowi. UOKiK udostępnił bezpłatny kalkulator orientacyjnej kwoty zwrotu na stronie finanse.uokik.gov.pl.
|
Umowny okres spłaty |
Prowizja |
Faktyczny czas spłaty |
Należny zwrot (metoda liniowa) |
|---|---|---|---|
|
12 miesięcy |
6 000 zł |
6 miesięcy |
3 000 zł (50%) |
|
36 miesięcy |
6 000 zł |
6 miesięcy |
5 000 zł (ok. 83%) |
|
24 miesiące |
4 000 zł |
12 miesięcy |
2 000 zł (50%) |
Ile czasu ma instytucja na rozliczenie?
Bank lub instytucja pożyczkowa ma 14 dni na rozliczenie umowy od momentu wcześniejszej spłaty całości lub części kredytu. Po upływie tego terminu konsument może domagać się odsetek za opóźnienie (art. 481 § 1 Kodeksu cywilnego) liczonych od 15. dnia następującego po całkowitej spłacie.
Termin przedawnienia roszczenia o zwrot prowizji wynosi:
-
6 lat – dla spłat dokonanych po 9 lipca 2018 r.
-
10 lat – dla spłat dokonanych między 18 grudnia 2011 r. a 8 lipca 2018 r.
Jak ubiegać się o zwrot prowizji krok po kroku?
-
Oblicz należną kwotę – skorzystaj z kalkulatora UOKiK lub własnych obliczeń według metody liniowej.
-
Przygotuj dokumenty – umowę pożyczki, harmonogram spłat, potwierdzenie wcześniejszej spłaty.
-
Złóż reklamację – pisemnie lub elektronicznie, zgodnie z formą wskazaną w umowie. Powołaj się na art. 49 ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim oraz wyrok TSUE C-383/18.
-
Czekaj na odpowiedź – instytucja ma obowiązek odpowiedzieć w ciągu 30 dni (w szczególnie skomplikowanych sprawach do 60 dni), zgodnie z ustawą z dnia 5 sierpnia 2015 r. o rozpatrywaniu reklamacji przez podmioty rynku finansowego.
-
W razie odmowy – można złożyć odwołanie, zwrócić się do Rzecznika Finansowego lub skierować sprawę do sądu.
Wzory reklamacji są dostępne na stronie Rzecznika Finansowego. Wystarczy uzupełnić dane klienta, numer umowy i numer rachunku do zwrotu.
Czy wcześniejsza spłata pożyczki się opłaca?
Wcześniejsza spłata redukuje całkowity koszt pożyczki o odsetki za pozostały okres oraz, w przypadku kredytu konsumenckiego, o proporcjonalną część prowizji i innych kosztów. Im dłuższy pozostały okres spłaty, tym większa potencjalna oszczędność.
W okresie stosowania stałej stopy oprocentowania może pojawić się rekompensata za wcześniejszą spłatę, ale jest ona limitowana przepisami. Według art. 50 ustawy o kredycie konsumenckim nie może wynosić więcej niż 1% spłacanej kwoty (jeśli do końca umowy pozostaje ponad rok) lub 0,5% spłacanej kwoty (jeśli do końca umowy pozostaje mniej niż rok). Kwota rekompensaty nie może też przekroczyć odsetek, które byłyby naliczone za pozostały okres. W przypadku stopy zmiennej rekompensata w ogóle nie może być pobierana.
Wcześniejsza spłata pożyczki – najczęściej zadawane pytania
Czy wcześniejsza spłata części pożyczki również daje prawo do zwrotu kosztów?
Tak, częściowa wcześniejsza spłata pożyczki również uprawnia do proporcjonalnego zwrotu kosztów (np. części prowizji). Art. 49 ustawy o kredycie konsumenckim nakłada na kredytodawcę taki obowiązek automatycznie, bez względu na indywidualne zapisy w umowie.
Czy można spłacić pożyczkę wcześniej bez podawania powodu?
Tak. Art. 48 ustawy o kredycie konsumenckim stanowi wprost, że kredytodawca nie może uzależnić wcześniejszej spłaty od poinformowania go przez konsumenta ani od podania przyczyny. Wystarczy dokonać spłaty, najczęściej pełną kwotą pozostałego salda wraz z odsetkami naliczonymi do dnia spłaty.
Jak długo po spłacie można wystąpić o zwrot prowizji?
Termin przedawnienia wynosi 6 lat od daty wcześniejszej spłaty (dla spłat po 9 lipca 2018 r.). Oznacza to, że można występować z roszczeniem przez długi czas po samym zdarzeniu. Nie warto jednak zwlekać, bo wczesne złożenie reklamacji ułatwia zebranie dokumentacji.
Co jeżeli instytucja odmawia zwrotu prowizji?
Jeśli instytucja odmówi lub nie odpowie w ustawowym terminie, można zwrócić się do Rzecznika Finansowego, złożyć zawiadomienie do Prezesa UOKiK lub skierować sprawę do sądu powszechnego. Konsument ma prawo do proporcjonalnego obniżenia kosztów w związku z wcześniejszą wypłatą m.in. w orzecznictwie TSUE oraz Sądu Najwyższego.
Czy te prawa obowiązują przy pożyczkach pozabankowych?
Tak. Ustawa o kredycie konsumenckim obejmuje wszystkie instytucje udzielające pożyczek konsumentom, zarówno banki, jak i instytucje pozabankowe. Prawa do wcześniejszej spłaty i zwrotu kosztów są takie same niezależnie od tego, kto udzielił pożyczki.
Źródło
https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20111260715
https://www.sn.pl/sites/orzecznictwo/orzeczenia3/iii%20czp%2045-19.pdf
https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20150001348
