Spis treści
Odsetki ustawowe to odsetki, których wysokość wynika wprost z przepisów prawa, a nie z umowy stron. Wierzyciel może ich żądać w razie opóźnienia dłużnika ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, nawet jeśli strony nie zawarły żadnego zapisu o odsetkach w umowie. Podstawą prawną jest art. 481 § 1 Kodeksu cywilnego: jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi.
Ile wynoszą odsetki ustawowe?
W Polsce funkcjonują dwa główne rodzaje odsetek ustawowych, różniące się wysokością i zakresem zastosowania:
|
Rodzaj |
Podstawa prawna |
Wysokość (lipiec 2026) |
Zastosowanie |
|---|---|---|---|
|
Odsetki ustawowe (kapitałowe) |
Art. 359 § 2 k.c. |
Stopa referencyjna NBP + 3,5 pkt proc. (obecnie 7,25% rocznie) |
Opóźnienie w zwrocie pożyczki, bezpodstawne wzbogacenie, inne roszczenia pieniężne |
|
Odsetki ustawowe za opóźnienie |
Art. 481 § 2 k.c. |
Stopa referencyjna NBP + 5,5 pkt proc. (obecnie 9,25% rocznie) |
Opóźnienie w zapłacie (niezapłacona faktura, rata, czynsz) |
|
Odsetki za opóźnienie w transakcjach handlowych |
Ustawa o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych |
Stopa referencyjna NBP + 10 pkt proc. (dla dużych przedsiębiorców) |
Opóźnienia między przedsiębiorcami (B2B) |
|
Odsetki maksymalne za opóźnienie |
Art. 481 § 2(1) k.c. |
Dwukrotność odsetek ustawowych za opóźnienie (obecnie 18,5% rocznie) |
Pułap ograniczający odsetki umowne za opóźnienie |
Wysokość odsetek ustawowych zmienia się wraz z decyzjami Rady Polityki Pieniężnej NBP. Aktualna stopa referencyjna NBP, od której zależą wszystkie powyższe stawki, dostępna jest na stronie NBP. Stawki podane w tabeli obowiązują od marca 2026 r. przy stopie referencyjnej 3,75% i wymagają weryfikacji przed publikacją.
Kiedy naliczają się odsetki ustawowe za opóźnienie?
Odsetki za opóźnienie naliczają się od dnia, w którym świadczenie pieniężne stało się wymagalne i nie zostało spełnione. Wymagalność oznacza, że nadszedł termin płatności. Przykłady:
-
Faktura z terminem płatności 7 dni: odsetki zaczynają się naliczać od 8. dnia.
-
Rata pożyczki płatna do 15. dnia miesiąca: odsetki od 16. dnia.
-
Umowa bez określonego terminu płatności: odsetki od dnia następnego po wezwaniu do zapłaty (art. 455 k.c.).
-
Brak umowy (bezpodstawne wzbogacenie): od dnia doręczenia pozwu lub innego wezwania.
Jak obliczyć odsetki ustawowe?
Wzór do obliczenia kwoty odsetek za opóźnienie:
(Kwota należności × stopa odsetek × liczba dni opóźnienia) ÷ 365
Przykład: Faktura na 10 000 zł, opóźnienie 30 dni, stopa odsetek ustawowych za opóźnienie 9,25% rocznie:
(10 000 × 0,0925 × 30) ÷ 365 = 76,03 zł
Odsetki ustawowe a odsetki umowne – czym się różnią?
Strony mogą w umowie ustalić odsetki wyższe lub niższe niż ustawowe, ale nie mogą przekroczyć ustawowego pułapu:
-
Odsetki umowne: ustalone w umowie, mogą być niższe lub wyższe od ustawowych, ale nie wyższe niż maksymalne (dwukrotność odsetek ustawowych za opóźnienie).
-
Odsetki ustawowe: obowiązują z mocy prawa, gdy strony nie ustaliły oprocentowania lub ustalony poziom jest niższy od ustawowego.
-
Odsetki maksymalne: pułap ochronny dla konsumentów. Zapisy umowne ustalające wyższe odsetki są nieważne z mocy prawa (art. 481 § 2(1) k.c.), a w to miejsce obowiązują odsetki maksymalne.
Odsetki ustawowe przy pożyczce konsumenckiej
Przy umowach pożyczki i kredytu konsumenckiego obowiązują dodatkowe ograniczenia wynikające z ustawy o kredycie konsumenckim. Maksymalne oprocentowanie umowne (nie za opóźnienie, lecz jako koszt kredytu) jest ograniczone do dwukrotności odsetek ustawowych (art. 359 § 2(1) k.c.). Jeśli w umowie pożyczki nie ustalono oprocentowania, pożyczkobiorca nie jest zobowiązany do płacenia odsetek ponad ustawowy poziom.
Przedawnienie roszczeń o odsetki ustawowe
Roszczenia o odsetki za opóźnienie przedawniają się osobno od roszczenia głównego:
-
Ogólny termin przedawnienia odsetek: 3 lata od dnia wymagalności każdego świadczenia odsetkowego (uchwała 7 sędziów Sądu Najwyższego z 26 stycznia 2005 r., sygn. III CZP 42/04).
-
Gdy dłużnik nie zapłacił należności głównej: roszczenie o odsetki przedawnia się równocześnie z roszczeniem głównym.
-
Termin przedawnienia ulega przerwaniu: przy każdym działaniu wierzyciela przed sądem lub organem egzekucyjnym (art. 123 k.c.).
Odsetki ustawowe od niezapłaconej faktury – praktyczny przykład
Przedsiębiorca wystawił fakturę na 5 000 zł z terminem płatności 30 dni. Kontrahent nie zapłacił. Po 30 dniach od terminu wierzyciel może wystawić notę odsetkową z naliczonymi odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Równolegle może wystawić wezwanie do zapłaty, a po bezskutecznym upływie kolejnego terminu, złożyć pozew do sądu o zapłatę. Sąd w wyroku zasądza zwykle należność główną, odsetki za opóźnienie narastające do dnia wyroku i koszty procesu.
Najczęstsze pytania o odsetki ustawowe
Czy odsetki ustawowe naliczają się automatycznie?
Prawo do odsetek za opóźnienie powstaje automatycznie z mocy art. 481 k.c. z chwilą przekroczenia terminu płatności. Jednak, żeby je faktycznie otrzymać, wierzyciel musi ich zażądać: wystawić notę odsetkową lub dochodzić ich w postępowaniu sądowym. Sam fakt ich naliczenia nie powoduje, że dłużnik musi je zapłacić bez wezwania.
Czy można zrzec się prawa do odsetek ustawowych?
Tak. Strony mogą w umowie ustalić niższe odsetki niż ustawowe, a nawet ich całkowite wyłączenie w relacjach B2B. W stosunkach z konsumentami takie wyłączenia mogą jednak zostać zakwestionowane jako niedozwolone klauzule umowne.
Czy odsetki ustawowe za opóźnienie są różne dla konsumentów i firm?
W relacjach z konsumentami obowiązuje art. 481 k.c. (stopa referencyjna NBP + 5,5 pkt proc.). W transakcjach handlowych między przedsiębiorcami zastosowanie może mieć wyższa stawka wynikająca z ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych.
Skąd sprawdzić aktualną wysokość odsetek ustawowych?
Aktualna stopa referencyjna NBP i obliczone z niej stawki odsetek ustawowych dostępne są na stronie Ministerstwa Sprawiedliwości i NBP. Obwieszczenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie wysokości odsetek ustawowych publikowane jest w Monitorze Polskim po każdej decyzji RPP.
Uwaga: Artykuł ma charakter wyłącznie edukacyjny i nie stanowi porady prawnej.
Źródła
-
https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU19640160093
-
https://nbp.pl/polityka-pieniezna/decyzje-rpp/podstawowe-stopy-procentowe-nbp/
